حسين مير حيدر

65

معارف گياهى ( فارسى )

دم‌كرده‌ها مقوى و محرك است و آن را به جاى آب مىتوان نوشيد . ساير فرآورده‌هاى دارويى كاجها ساير فرآورده‌هاى دارويى كاج عبارت‌اند از اولا تربانتينها كه در اثر ايجاد شكاف در تنه و شاخه‌هاى انواع كاج بخصوص كاج وحشى و چند نوع ديگر به صورت شيرهء نباتى از درخت خارج مىشود و از نظر دارويى و طبى خواص وسيعى دارند كه در بخش تربانتينها در جلد ششم اين كتاب مشروحا ذكر گرديده است . ثانيا از كاجها قطران گياهى گرفته مىشود كه در درمان انواع بيمارىها و ناراحتىها بخصوص در استعمال خارجى كاربرد وسيعى دارند . قطران گياهى « قطران گياهى » به فرانسوى Goudron vegetal و به انگليسى Tar و Pitch و در كتب طب سنتى و به عربى « قطران نباتى » مىنامند . موادى هستند رنگى و نيمه‌جامد و خميرى كه از تقطير خشك و يا از طريق ذغال كردن و به عبارت ديگر از احتراق ناقص چوب تنه و شاخه‌هاى ضخيم عده‌اى از درختان بويژه درختان خانوادهء كاج به دست مىآيند . قطرانى كه از طريق ذغال كردن و احتراق ناقص چوب به دست مىآيد ، به رنگ سياه و نسبتا مايع است . اين نوع قطران شامل نفتالين « 1 » است و پس از تقطير آن يك باقيماندهء قابل ذوب و قابل گداز و قابل سيلان از خود به جاى مىگذارد و قطرانى كه از طريق تقطير خشك چوب به دست مىآيد به رنگ روشن و چسبنده بوده و داراى پارافين است . از قطرانى كه از طريق تقطير چوب راش به دست مىآيد ، مادهء معروف كرئوزوت « 2 » را به دست مىآورند . قطران درختان خانوادهء كاج را كه پس از استخراج به دست مىآيد ، همانطوركه در بخش سرو كوهى كاد شرح داده شده است ، به مدت يك هفته به حالت سكون قرار مىدهند . در اين مدت به سه قشر تقسيم مىشود . قشر تحتانى آن آب است و قشر وسطى آن مواد مخلوط با قطران است و قشر فوقانى آنكه از همه سبكتر است روغن كاد مىباشد . روغن كاد را كه بردارند قسمت زيرين آن به‌هرحال قطران و آب است

--> ( 1 ) . Naphthaline ( 2 ) . Creosote